رساله‌هايى ، خاص معرفى چند كتابند . « 67 » در اين‌باره كه از فهرست شيخ و فهرست نجاشى كداميك پيش از ديگرى تأليف شده ، تحقيق يقين‌آورى انجام نگرفته است . شايد بدين قرينه كه نجاشى در فهرست خود از شيخ و تأليفات وى از جمله الفهرست نام برده ، درحالىكه در فهرست شيخ از نجاشى و تأليف وى نامى نيست ، گمان رود كه كتاب نجاشى پس از كتاب شيخ تأليف شده است . ولى اولا نامبرده شدن كتاب شيخ در فهرست نجاشى دليل بر تقدم كتاب شيخ نيست و آيا نمىتوان تصور كرد كه نجاشى قبلا نام و ديگر تأليفات شيخ را در فهرست خود ثبت كرده و پس از آنكه فهرست شيخ نوشته شده ، آن را نيز در شرح‌حال وى گنجانيده و به كتب شيخ افزوده باشد ؟ همان‌طور كه خود شيخ طوسى در ذيل شرح حال و در شمار تأليفات خود در فهرستش از كتاب مبسوط ، كه گفته‌اند آخرين تأليف شيخ است ، نام آورده و آن را بر شرح‌حال خود افزوده است . ثانيا اگر نام نبردن از كتاب نجاشى در فهرست شيخ به موجب آن باشد كه در هنگام نگارش آن فهرست ، كتاب

--> ( 67 ) . به هر صورت ، اظهارنظر مرحوم عباس اقبال در مقدمهء معالم العلماء كه فهرست شيخ را نخستين كتاب باقىمانده از علماى سلف شيعه دانسته ، ناشى از كمى تتبع است ، چه علاوه بر دو فهرست ابو غالب و سيد مرتضى - كه هردو تاكنون موجودند - ابن نديم مؤلف فهرست معروف ابن نديم نيز شيعى است . ر . ك . الذريعه ، ج 16 ، ص 375 .